Stalins Georgië verrast

jbgeorgie02
Suppoost in het Stalin museum. Gori is de geboorteplaats van Stalin en het museum bevat o.a. zijn geboortehuis, zijn prive treinwagon , zijn dodenmasker en talloze foto’s, schilderijen, officiele documenten en kleding. Foto: Joyce van Belkom

Georgië heeft haar imago niet mee. Toch heeft het land in de Kaukasus alles wat een avontuurlijke toerist wensen kan: zon, zee, oude cultuur, adembenemende landschappen en bejubelde gastvrijheid. En één curieuze publiekstrekker: Stalin. Alleen al in hoofdstad Tbilisi is genoeg te zien voor een week. Verslag vanaf het kleurrijke kruispunt van Azië en Europa.

Door Dieter van den Bergh

(Tbilisi, 2010) ‘Niet schrikken, maar het ruikt er naar rotte eieren. Maar daarna voel je je herboren!’ De dame van de plaatselijke VVV waarschuwt maar even vooraf: aan een van de ‘specialiteiten’ van de stad zit een luchtje. We hebben het over de badhuizen, waar je in heet, zwavelhoudend bronwater heilzaam kunt baden. Met miljoenen liters per week stroomt het warm uit de bergen de oude, traditionele badhuizen in.

jbgeorgie01

Uitzicht over de rivier de Mtkvari op de Metekhi kerk en het standbeeld koning Vakhtang Gorgasali in het stadscentrum van hoofdstad Tbilisi. Foto: Joyce van Belkom

Kosten noch moeite worden gespaard om het de toerist naar de zin te maken in Georgië, zo blijkt bij het fonkelnieuwe VVV van Tbilisi aan het Vrijheidsplein. Over elke uithoek is informatie te vinden, inclusief gratis kaarten met bezienswaardigheden.

Sinds de vreedzame Rozenrevolutie van 2003 – waarbij president Sjevardnadze aan de kant werd geschoven – is het land in de zonnige zuidelijke Kaukasus in fors tempo aan het opkrabbelen. Er komen ook steeds meer voorzieningen voor toeristen. Met dank aan de nieuwe president Micheil Saakasjvili én zijn Nederlandse vrouw Sandra Roelofs, die het toerisme een flinke boost willen geven. Ze kunnen niet genoeg benadrukken dat het land zo mooi en gastvrij is, én veilig. Ho(s)tels en guest houses schieten als paddenstoelen uit de grond, gidsen bieden zich bij bosjes aan: ‘You want real Caucasus for cheap? Fantastica flora, fantastica mountains? Go with me!’Al is het hoofd van de VVV nog niet helemaal ingevoerd: “Een trein naar Armenië? Een hotel op het vliegveld? Dat moet ik even navragen.”

georg22

Georgische meisjes in de Svetitskhoveli Kathedraal in het dorpje Mtskheta, (de religieuze hoofdstad van het land) Het was in de vroege middeleeuwen de hoofdstad van Iberie en hier werd koning Mirian bekeerd waarna hij het christendom een staatsgodsdienst maakte. In Mtskheta zetelt ook de patriarch van de Georgisch Othodoxe Kerk. Foto: Joyce van Belkom/Hollandse Hoogte

Is het Azië of Europa? Geografisch gezien vrijwel volledig Azië, maar vraag het aan een willekeurige Georgiër en hij roept volmondig ‘Europa’. De Europese vlag wappert overal broederlijk naast de nieuwe Georgische vlag. Als het aan de Georgiërs ligt, worden ze vandaag nog lid van de EU, al is dat vooruitzicht nog iets té optimistisch.

Nog steeds kleeft er aan het land, met 4,5 miljoen inwoners, en twee keer zo groot als Nederland, een negatieve bijsmaak, vooral door de jarenlange onrust in de afvallige deelrepublieken Abchazië en Zuid-Ossetië. Maar sinds het einde van de blitzkrieg met Rusland in 2008 is het – als je bovengenoemde gebieden mijdt – veilig en relatief rustig en komen er steeds meer toeristen. Kwamen er voorheen vooral Russen om te skiën, tegenwoordig komen ze overal vandaan, vooral uit Iran, Oost-Europa en Israël. Behalve uit Rusland.

jbgeorgie10

Georgisch stel zit op de muur op de heuvel bij het Jvari klooster. Achter hen ligt het dorpje Mtskheta, (de religieuze hoofdstad van het land) waar de rivier Aragvi uitmondt in de Mtkvari. Het was in de vroege middeleeuwen de hoofdstad van Iberie en hier werd koning Mirian bekeerd waarna hij het christendom een staatsgodsdienst maakte. In Mtskheta zetelt ook de patriarch van de Georgisch Othodoxe Kerk. Foto: Joyce van Belkom

Het orthodoxe Georgië is geografisch en cultuurhistorisch dan ook verrassend veelzijdig. In plaats van oneindig uitgestrekte vlaktes en grauwe steden vol Sovjetflats en andere communistische gedrochten, zoals je die veel in Rusland, Oekraïne of Moldavië ziet, zijn er historische binnensteden, eeuwenoude grottendorpen en majestueuze landschappen, zoals het mystieke en archaïsche berggebied rond Svaneti of Kazbegi, met z’n 5047 meter volgens de Georgiërs ‘de hoogste berg van Europa’, een paradijs voor bergbeklimmers. Er zijn geroemde skigebieden, en zon, zee en strand aan de ‘Russische Rivièra’ rond badplaats Batumi.

Alleen al in en rond hoofdstad Tbilisi is er genoeg te zien voor een week. Richtpunten in de metropool (1,5 miljoen inwoners) zijn de mondaine Rustaveli-boulevard en de 727 meter ‘heilige’ Mtatsminda-berg, met bovenop een pretpark en een tv-toren, die avonds oplicht als een knipperende kerstboom. Wie naar boven wil, moet met de trap, de steile kabeltrein (uit 1905) is in onbruik geraakt. Een wandeling tussen enorme krekels en hagedissen, met grootse uitzichten over de stad.

jbgeorgie14

Georgische meisjes in de Svetitskhoveli Kathedraal in het dorpje Mtskheta. Foto: Joyce van Belkom

Op de onderste flank van Mtatsminda ligt het sierlijke Oud Tbilisi, ingeklemd tussen de Perzische Narikala-citadel (uit 360 na Christus) en de rivier de Mtvkari (de Kura). Het is een oosters aandoend allegaartje van Russisch classicisme en socialisme en art nouveau; Perzen, Tartaren, Armeniërs en Joden lieten er eeuwenlang hun sporen na. Tbilisi is een van de zeldzame steden waar je een synagoge naast een moskee vindt, zoals in Abanotubani, het ‘baddistrict’, herkenbaar aan de koepeltjes van de eeuwenoude ondergrondse badhuizen. Meest authentiek is het 17e eeuwse Orbeliani, betegeld met mozaïeken. Tussen Orbeliani en de gigantische zilveren Mother Georgia, die vanaf een heuvel over de stad waakt, liggen de botanische tuinen, meer een woeste jungle dan een tuin, met exotische bomen en planten en een natuurlijke waterval. Maar bordjes zoek je hier vergeefs. Ook in het grote, verloederde Vake Park, op de noordflank van Mtatsminda is nog wat werk te verzetten voor het departement van toerisme. De kabelbaan die hier ooit omhoog leidde naar het hooggelegen Schildpaddenmeer (Kus Tba) hangt er verlaten bij, hier en daar bungelt nog een afgebladderde cabine.

georg18

Kabelbaan in de stad Borjomi. Foto: Joyce van Belkom/Hollandse Hoogte

Onder de rook van Tbilisi ligt de spirituele hoofdstad Mtskheta. Middelpunt van het ‘Unesco-stadje’ is een ommuurde kathedraal, een orthodoxe bedevaartsplek van belang. Letterlijk hoogtepunt is het 6e-eeuwse Jvari-kerkje, hoog op een heuveltop, en een van de architectonische hoogstandjes van het land. Het kerkje ligt op steenworpafstand van Mtskheta, maar er heen lopen, dat gaat zomaar niet lukken, waarschuwt de dame van de plaatselijke VVV zuchtend. “Very difficult, er staan nergens bordjes. Neem een taxi. Very sorry, maar zó toeristvriendelijk zijn we in Georgië nog niet.” Dat je wel bestand moet zijn tegen het beruchte Georgische rijgedrag, wordt er niet bij verteld.

De weg naar de ‘grottenstad’ Uplistsikhe, een taxiritje van een paar euro vanaf de stad Gori, is voor toeristen beter bewegwijzerd. Het grottencomplex, tussen prachtige rotspartijen en onder een 9e-eeuwse basiliek, lag ooit aan de Zijderoute en werd drieduizend jaar geleden al bewoond door handelaren, ambachtslieden en monniken. Uplistsikhe moet concurreren met twee andere beroemde Georgische grottencomplexen: Vardzia, richting Turkije, en het kloostercomplex Davit-Gareji, in woestijnachtig gebied bij de grens met Azerbeidzjan.

jbgeorgie08

Toeristen in het 3000 jaar oude grottendorpje Uplistsikhe. Voor de intrede van het christendom in Georgie was dit het religieuze centrum in de regio. Op de plaats waar destijds de heidense tempel stond werd na de kerstening een kerk gebouwd. Foto: Joyce van Belkom

Meest curieuze trekpleister van het land ligt in Gori, met de marshrutka, de goedkope minibusjes, een uur rijden van Tbilisi. Gori (50.000 inwoners) is namelijk de geboorteplaats van Iosif Vissarionovitsj Dzjoegasjvili, alias Jozef Stalin. Het stadje aan de voet van een vervallen burcht draagt nog de littekens van de vijfdaagse oorlog met Rusland, in augustus 2008. Gori werd bezet en relatief zwaar getroffen. Een van de slachtoffers was de Nederlandse cameraman Stan Storimans.

Maar Gori is vooral de stad van Sovjetdictator Stalin. Zijn geboortehuis werd in 1939 ommuurd door een Griekse tempel, in 1957 kwam er een museum bij. Pronkstukken in het stijlvolle, volgestouwde museum zijn Stalins dodenmasker, zijn pak en de gepantserde privétrein (met ligbad), waarmee hij de Sovjet-Unie doorkruiste.

jbgeorgie05

Suppoost in het Stalin museum. Gori is de geboorteplaats van Stalin en het museum bevat o.s. zijn geboortehuis, zijn prive treinwagon , zijn dodenmasker en talloze foto’s, schilderijen, officiele documenten en kleding. Foto: Joyce van Belkom

Stalin wordt in Gori vereerd als een held. Geen voetnoot over zijn gruwelheden. Of toch? “De Sovjet-Unie had ook een paar slechte kanten”, erkent de jonge vrouwelijke gids van het museum. “Sinds kort hebben we daar een speciale zaal voor.”

In deze zaal hangen ‘leugenachtige’ toespraken van partijleider Chroesjtsjov, die zijn voorganger Stalin een ‘crimineel’ noemde en foto’s van de recente oorlog om Zuid-Ossetië, zoals ook te zien in een dependance van het museum, ‘het Museum van Ruslands Agressie’. Maar nog steeds geen woord over de hongersnoden of goelags.

georg28

Oma met haar kleindochter op het centrale plein. Het plein is volgezet met kaarsjes in het patroon van de nieuwe vlag van Georgie ter ere van de herdenking van de laatste oorlog waarbij de stad zwaar getroffen werd. De nederlandse cameraman Stan Storimans kwam om het leven op dit plein. Foto: Joyce van Belkom/Hollandse Hoogte

georg27

Jongens spelen op een warme zomderdag in de fontein. Foto: Joyce van Belkom/Hollandse Hoogte

Voor het museum – met bescheiden souvenirshop – wordt door Georgische bewonderaars en buitenlandse toeristen gretig geposeerd naast een beeld van de dictator, een van de laatst overgebleven Stalinbeelden in het land.
Georgië wil korte metten maken met haar Russische verleden. Wie op Sovjet-bedevaart wil moet snel zijn. Alle monumenten en symbolen die aan de Sovjet-Unie herinneren zullen worden gesloopt, zo heeft het parlement recent aangekondigd. Het Stalinmuseum loopt vooralsnog geen gevaar, want Stalin, die is en blijft van Georgië.

De president heeft tegenwoordig zijn eigen ‘speeltjes’, zoals het hippe flaneerpark pal onder zijn paleis, en de vorig jaar geopende modernistische Vredesbrug, die ernaar toe leidt. Het zijn futuristische visitekaartjes van het herrezen Georgië.

(gepubliceerd in De Pers, 2010)

jbgeorgie15

Waterval in de botanische tuin in Tbilisi. Foto: Joyce van Belkom

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s